Start Komunikaty Informacje Szlaki piesze Szlaki rowerowe Szlaki konne Konkurs Fotogalerie Wycieczki na weekend Kontakt
 
     
 
 

Regiony szlaków pieszych

Region Gdański
Region Malborsko-Kwidzyński
Region Chojnicki
Region Słupski
 
 

Popularne szlaki piesze

Szlak Kartuski
Szlak Trójmiejski
Szlak Wzgórz Szymbarskich
Szlak Wejherowski
Szlak Kaszubski
Szlak Skarszewski
Szlak Zagórskiej Strugi
Szlak Nadmorski Zatokowy
Szlak międzynarodowy E9

Inne trasy piesze

Sopockie Szlaki Spacerowe
Ścieżki przyrodniczo-leśne
 
 

Szlaki rowerowe

Szlak Czerwony
Szlak Motławski
 
 

O szlakach

Statystyka szlakowa
Waloryzacja szlaków
Historia szlaków
Plany rozwojowe szlaków
Systemy znakowania
Znakarze
Słowniczek
 
 

Konkurs

Bieżące edycje
Prawidłowe odpowiedzi
Laureaci i ranking
Regulamin
 
 

Zobacz na szlakach

km 12,6  - Pomnik Ofiar Piaśnicy przy szosie krokowskiej 
 
 

Statystyki

Odwiedzin:
Dziś:140
Wczoraj:576
W miesiącu:11249
Wszystkich:502493

Zdjęć w galeriach:1612
 
 

Szlak Fortyfikacji Nadmorskich

Szlak Fortyfikacji Nadmorskich
Gdańsk-Stogi - Gdańsk Górki Zachodnie
kolor czerwony
długość 7,9 km

   

Krótki szlak w całości na terenie Gdańska, a dokładnie wśród nadmorskich lasów porastających odcinek Mierzei Wiślanej znajdujący się między Stogami a Wisłą Śmiałą. Jest to szlak oferujący oprócz kontaktu z tutejszym krajobrazem, przyrodą nadmorską, lasem wydmowym i plażą, poznanie kilku obiektów o charakterze militarnym, których sporo znajduje się na tych połaciach Gdańska. Specyficzne nadbrzeżne położenie tej części miasta, istotne ze względów strategicznych spowodowało, iż było ono w swych dziejach często  wykorzystywane do celów wojskowych.

  

Przykłady różnych obiektów fortyfikacyjnych, głównie związanych z artylerią, będą okraszać wędrówkę tym szlakiem niemal na całym przebiegu. Ale są też na trasie akcenty wodne, do których można zaliczyć nie tylko bliskość morza (Zatoki Gdańskiej) i jego plaż oraz kąpielisk, ale widoki na jedno z ujść Wisły, powstałą w roku 1840 Wisłę Śmiałą, której zachodni brzeg wykorzystywany jest do lokalizacji ośrodków żeglarskich.

Szlak łatwo dostępny, doskonały do wędrówek i spacerów przez cały rok, także z uwagi na bliskość dzielnic mieszkaniowych i dogodne połączenia komunikacyjne. Szczególnie polecany (wraz ze szlakiem dojściowym) dla turystów - miłośników militariów. Nadaje się także (z pominięciem Góry Źródlanej) dla turystyki rowerowej. Z uwagi na swój nadmorski przebieg stanowi odcinek międzynarodowego szlaku wybrzeża E9.

  


Przebieg i kilometraż

KILOMETRAŻ SZLAKU
STOGI, ul. Nowotna, pętla tramwajowa0,07,9
STOGI, ul. Sokoła, las0,4
7,5
las miejski, droga nadbrzeżna, dojście do Baterii Wydmowej2,05,9
las miejski, schron dowodzenia Baterii Wydmowej 2,6 5,3
STOGI, plaża, wejście główne3,14,8
las miejski, schron artyleryjski Baterii Wiejskiej
3,9
4,0
las miejski, schron artyleryjski Baterii Leśnej4,1
3,8
las miejski, Krakowiecka Droga 4,7
3,2
las miejski, wieża obserwacyjna 25 BAS "Sianki"5,52,4
GÓRKI ZACHODNIE, plaża, ul. Stogi6,1
1,8
GÓRKI ZACHODNIE, Góra Źródlana 22,2 m npm
7,8
0,1
GÓRKI ZACHODNIE ul. Łowicka, pętla autobusowa
7,9
0,0

Opis przebiegu

Szlak zaczyna się w Gdańsku obok pętli tramwajowej (tramwaje linii nr 3 i 8) w dzielnicy Stogi przy ul. Nowotnej (km 0,0). Początkowo prowadzi wzdłuż linii tramwajowej (w kierunku plaży), ale tuż za łukiem ulicy na najbliższym przejściu dla pieszych wchodzi w ulicę Kruczą biegnącą w kierunku pobliskiego kościoła pod wezwaniem Świętej Rodziny. Po prawej stronie teren dawnego cmentarza ewangelickiego z granitową płytą upamiętniającą ten fakt km [0,2] Fortyfikacji Nadmorskich - Teren dawnego cmentarza ewangelickiego w Stogach z płytą upamiętniajacą. Na skrzyżowaniu z ulicą Rozłogi szlak skręca w prawo a następnie w lewo wiodąc wzdłuż ogrodzenia kościelnego. Za chwilę łukiem w prawo dochodzi do drogi (przedłużenia ulicy Sokolej) i podąża w kierunku lasu. Na rozwidleniu szlak odchodzi w lewo w stronę widocznego bezleśnego pasa. Przecina go i ponownie wśród drzew biegnie w kierunku północnym. Na najbliższym skrzyżowaniu udaje się w lewo, by po ok. 150 m skręcić w prawo w wąską ścieżkę prowadzącą na otwarty teren dawnych pól irygacyjnych. Skrajem lasu i tych pól  podąża na północ (w prawo) aż do widocznego z dala rozłożystego dębu. Tuż za nim skręca łagodnie łukiem w lewo małą ścieżką biegnącą wzdłuż piaszczystej skarpy. Dalej szlak ponownie zmierza w kierunku północnym niewielką ścieżką wiodącą w głąb lasu, który tu jest mocno zaznaczony śladami działalności nielegalnych zbieraczy bursztynu.  Wkrótce dociera do drewnianego płotu okalającego teren Portu Północnego i drogi biegnącej wzdłuż  niego (km 2,0). Skręca tu w prawo, natomiast odchodzący w lewo szlak dojściowy doprowadzić może do odległych o ok. 1,5 km  umocnień Baterii Wydmowej z 1915 r. znajdujących się na północnym skraju dawnych pól irygacyjnych km [2,0] Fortyfikacji Nadmorskich - Jeden ze schronów Baterii Wydmowej na skraju lasu na końcu trasy dojściowej . W dalszym swym biegu szlak zmierza w kierunku południowo-wschodnim początkowo wzdłuż ogrodzenia a następnie skrajem młodego lasu sosnowego. Wkrótce za rozwidleniem  w sosnowym zagajniku mija po lewej stronie betonowe stanowisko strzeleckie. Nieco dalej  przecina szeroką na 5 m zaporę przeciwpancerną  z 1941 r zbudowaną z  betonowych gwiazdobloków km [2,5] Fortyfikacji Nadmorskich - Zapora przeciwpancerna z gwiazdobloków w lesie nadmorskim w rejonie Stogów. Tuż za nią znajduje się schron dowodzenia lub jak chcą niektórzy głównego punktu kierowania ogniem Baterii Wydmowej z 1917 roku, za którym szlak skręca w lewo. Teraz dochodzi do drogi prowadzącej wzdłuż terenów wydmowych, znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie morza. Tu udaje się w prawo, by za ruinami spalonego budynku skręcić znów w prawo. W ten sposób wychodzi na skwer znajdujący się przed kąpieliskiem w Stogach i przy pętli tramwajowej Stogi – plaża (km 3,1,) Dalej szlak biegnie wzdłuż trawnika, równolegle do plaży, mijając schody prowadzące do głównego wejścia na plażę, przecinając jedno skrzyżowanie zaś na kolejnym skręcając w lewo. W ten sposób dochodzi do ulicy Wydmy, a potem po skręcie w prawo biegnie dalej wzdłuż terenów przyplażowych. Mija po drodze kampus Gdańskiej Szkoły Wyższej wykorzystujący kompleks budynków dawnego ośrodka kursowego PKP (z prawej) oraz schody prowadzące na plażę (po lewej). Za narożnikiem terenu szkoły ostro skręca w prawo, a po kolejnym skręcie (na najbliższym skrzyżowaniu leśnych dróg) w lewo i mijając szereg wydeptanych ścieżek doprowadza do schronu artyleryjskiego prawego bocznego stanowiska Baterii Wiejskiej z 1911 r. (km 3,9) km [3,9] Fortyfikacji Nadmorskich - Schron artyleryjski Baterii Wiejskiej w lesie nadmorskim w rejonie Stogów. Nieco dalej znajduje się drugi schron też prawego bocznego stanowiska ale Baterii Leśnej również z 1911 r., do którego znaki szlaku również przyprowadzają. Za obiektami fortyfikacyjnymi szlak piaszczystą ścieżką wychodzi na tzw. Krakowiecką Drogę prowadzącą przez las na plażę – wejście nr 23 (km 4,7). Przecina ją i dalej podąża w kierunku wschodnim drogą równoległą do plaży. cały czas przez las, by po niespełna kilometrze na rozwidleniu podążyć w prawo, a po ok. 100 m w lewo. Za chwilę znów skręca w lewo, aby wejść na teren dawnego prawego punktu obserwacji dwubocznej baterii BAS 25 (Sianki) z 1954 r. Oprócz samej żelbetowej wieży km [5,5] Fortyfikacji Nadmorskich - Wieża obserwacyjna baterii BAS w lesie nadmorskim w rejonie Górek Zachodnich widoczny jest też schron dla obsługi. Dalej szlak podąża leśną drogą w kierunku wschodnim, wkrótce mija położone w niewielkim oddaleniu domki campingowe ośrodka Bursztynowy Las a potem szeroką drogą dochodzi do skrzyżowania (km 6,1). Droga prosto doprowadza do ujścia Wisły Śmiałej oraz portów rybackiego i jachtowego Górki Zachodnie (Narodowe Centrum Żeglarstwa). Przy samym skrzyżowaniu po lewej stronie można zobaczyć ruiny stanowiska działka przeciwlotniczego z 1941 r. W lewo natomiast - dojście na plażę nr 21. Od tego miejsca szlak biegnie  w kierunku południowym (skręt w prawo) drogą wyłożoną kostką betonową (ulica Stogi) mijając po lewej wielkie obszary trzciny i szuwarów (tzw. Wyspy Zielone), gdzie kiedyś znajdował się port rybacki. Część z nich została uznana za użytek ekologiczny pod nazwą "Zielone Wyspy". Nieco dalej szlak mija z prawej drogę poprzeczną, w głębi której znajduje się następny użytek ekologiczny. Są to "Karasiowe Jeziorka" chroniące kompleks zróżnicowanych zbiorowisk roślinnych: leśnych, wodnych, bagiennych i szuwarowych. Na łuku drogi szlak skręca w lewo, by ścieżką biegnącą skrajem trzcin dojść do terenów d. Jachtklubu Stoczni Gdańskiej. Niedaleko za bramą wjazdową szlak schodzi z drogi w prawo na tereny dawnego ośrodka campingowego Stoczni Gdańskiej (widoczne jedynie fundamenty domków) i wspina się na górującą nad rozlewiskiem Wisły Górę Źródlaną o wysokości 22,2 m npm (km 7,8). Po drodze przechodzi obok prawego bocznego punktu kierowania ogniem Baterii Wydmowej z 1915 r. km [7,8] Fortyfikacji Nadmorskich - Schron Baterii Wydmowej na Górze Źródlanej w Górkach Zachodnich Góra wraz z terenem przyległym jest użytkiem ekologicznym pod nazwą "Wydma w Górkach Zachodnich". Zejście z Góry - początkowo w kierunku wschodnim, potem na zboczu skręt w prawo w dół, by dotrzeć do przystanku  autobusów miejskich w Górkach Zachodnich na końcu ul Łowickiej obok Stoczni Wisła. (km 7,9). Tutaj na pętli autobusowej kończy się szlak.


Szczegółowe mapy

Trasa na leśnej mapie turystycznej RDLP w Gdańsku:

Ślady trasy szlaku (do pobrania): GPX - pobierz i zapisz jako plik z rozszerzeniem ".gpx"; KML - pobierz i zapisz jako plik z rozszerzeniem ".kml".


Komunikaty i Informacje


Komunikacja

Cały szlak jest w zasięgu gdańskiej komunikacji miejskiej. By dostać się na szlak, w zależności od miejsca na trasie, należy korzystać z tramwajów względnie z autobusów.

punkt szlaku km
szlaku
Połączenia komunikacyjne nr linii (dla komunikacji miejskiej
rodzaj, nazwa przystanku długość
dojścia
GDAŃSK, STOGI ul. Nowotna, pętla tramwajowa 0,0/7,9 KM - tramwaj: Stogi Pasanil - 3,8
GDAŃSK, STOGI, plaża, wejście główne 3,1/4,8 KM - tramwaj: Stogi Plaża - 8
Droga Krakowiecka 4,7/3,2 KM - autobus: Steczka 1,3 km 111
GDAŃSK, GÓRKI ZACHODNIE ul. Stogi, rozdroże 6,8/1,1 KM - autobus: Łęczycka 800 m 111
GDAŃSK, GÓRKI ZACHODNIE ul. Łowicka, pętla 7,9/0,0 KM - autobus: Górki Zachodnie - 111

KM - komunikacja miejska

Do kilku miejsc na szlaku łatwo jest dojechać własnym samochodem tam korzystając z miejsc parkingowych lub nadających się do postoju (np. przy plaży w Stogach lub w rejonie przejścia na plażę na północ od Górek Zachodnich). W celu powrotu na miejsce parkowania można skorzystać z komunikacji miejskiej lub wracać szlakiem (plażą).


Odejścia i warianty trasy

z km 2,0 trasy szlaku

odejście do schronów Baterii Wydmowej z 1915 roku

  • bocznicą szlaku czerwonego (znakowaną jako dojście do obiektu krajoznawczego) około 1,5 km
  • na trasie także inne obiekty fortyfikacyjne

z km 4,7 trasy szlaku

odejście do Krakowca i przystanku autobusów miejskich na ulicy Kępnej (Steczka)

  • po wyjściu na drogę poprzeczną (Droga Krakowiecka) blisko przejścia na plażę nr 23
  • Drogą Krakowiecką na południowy- zachód przez las około 1,3 km
  • Krakowiec to dawna wieś rybacka, od 1914 część Gdańska.

z km 6,1 trasy szlaku

odejście do plaży

  • po wyjściu na ulicę Stogi przy przejściu na plażę nr 21
  • drogą wydmową na północ około 350 m

z km 6,1 trasy szlaku

odejście do NCŻ i do ujścia Wisły Śmiałej

  • po wyjściu na ulicę Stogi przy przejściu na plażę nr 21
  • prosto drogą na wschód około 500 m do Narodowego Centrum Żeglarstwa a potem na północ ścieżkami wzdłuż Wisły Śmiałej

z km 6,3 trasy szlaku

odejście do użytku ekologicznego Karasiowe Jeziorka

  • ze skrzyżowania ulicy Stogi z leśną drogą poprzeczną
  • drogą w kierunku zachodnim około 200 m
  • na skraju użytku tablica informacyjna
  • na terenie użytku specyficzne zbiorowiska roślinne, zarówno leśne, wodne, bagienne, jak i szuwarowe

z km 6,8 trasy szlaku

odejście do przystanku autobusów miejskich na ulicy Łowickiej (Łęczycka) i nad Martwą Wisłę

  • z miejsca, w którym szlak opuszcza ulicę Stogi
  • do przystanku - dalej na południe przez las ulicą Stogi około 800 m
  • nad Martwą Wisłę - jeszcze dalej na południe ulicą Łęczycką do Kutnowskiej około 600 m
  • przy ulicy Łęczyckiej 6 niewielki drewniany domek z drugiej połowy XIX wieku o architekturze typowej dla tego okresu
  • przy ulicy Kutnowskiej - ciąg niewielkich malowniczych domków w zieleni, widoki na Martwą Wisłę, po drugiej stronie w oddali widoczna rafineria;

z km 7.9 trasy szlaku

odejście nad Kanał Pleniewski (kanał Płonia).

  • od pętli autobusowej na południe ulicą Przełom około 600m
  • przy ulicy Przełom1 ciekawy, drewniany budynek z 1891 roku zbudowany dla szefa Urzędu Budowy Maszyn,
  • Kanał Pleniewski (Płonia) najwęższy odcinek Martwej Wisły, znajdujący się w pobliżu Wisły Śmiałej

Fotogaleria


Historia szlaku

Za pomysłodawcę a nawet „ojca” szlaku trzeba uznać Rafała J. Krause, przewodniczącego Pomorskiej Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Gdańsku, przewodnika turystycznego, znawcę historii fortyfikacji i popularyzatora dziejów regionu. On to bowiem już w połowie lat 90-tych rozpoczął propagowanie (artykuły prasowe, wycieczki) a później samoistne, trochę nieformalne znakowanie trasy prowadzącej szlakiem różnych historycznych umocnień i dzieł obronnych położonych między Wisłą Śmiałą a Martwą Wisłą. Ostatecznie koncepcję takiego kompleksowego szlaku ujętego w formalne ramy udało się przygotować jednak tylko na odcinku od Stogów do Górek Zachodnich ze względu na poszerzanie się terenów portu północnego w kierunku południowym i przeznaczenie terenów dawnych pól irygacyjnych dla potrzeb portu. Szlak na tej ograniczonej trasie wraz z bocznicą podprowadzającą do kilku obiektów w części zachodniej został wyznakowany oraz wyposażony w tablice i drogowskazy w roku 2008. W roku 2011 na szlaku dodatkowo zostało ustawionych 5 tablice krajoznawczych  opisujących obiekty fortyfikacyjne znajdujące  się na jego trasie.


Informacje techniczne

oznaczenie kodowe szlaku PM-1534c
ranga szlaku
międzynarodowy - odcinek szlaku E9 (Nadmorskiego)
położenie administracyjne szlakumiasto Gdańsk
położenie turystyczne szlaku szlaki regionu gdańskiego
grupa szlaków Trójmiasta i okolic
administrator terenów leśnych szlaku lasy komunalne miasta Gdańska (Zarząd Dróg i Zieleni)
jedn. org. PTTK nadzorująca szlak / opiekun Oddział Regionalny PTTK Gdańsk, ul. Ogarna 72
Pomorska Komisja Turystyki Pieszej (przy Pomorskim Porozumieniu Oddziałów PTTK w Gdańsku); tel. 583011488
ostatnie odnawienie szlaku 2015
wyposażenie szlaku w znaki informacyjne drogowskazy: Stogi, Stogi kąpielisko, schron Baterii Wiejskiej, Górki Zachodnie plaża, Górki Zachodnie ustawione w 2008 i uzupełnione w 2010 i 2016.
tablice: Stogi, Górki Zachodnie
ustawione w 2008 r. i Stogi kąpielisko w 2010
dokumentacja szlaku projekt szlaku z 2008 r.
ostatnie zmiany przebiegu  
projektowane zmiany przebiegu  
inne W skład szlaku wchodzi bocznica - szlak dojściowy do obiektów Baterii Wydmowej.
W 2011 r. na szlaku ustawiono tablice krajoznawcze opisujące obiekty fortyfikacyjne.

Wydawnictwa

Opracowany w 2016 roku ilustrowany folder-ulotka pod tytułem "DO GDAŃSKICH FORTYFIKACJI MIĘDZY STOGAMI A WISŁĄ ŚMIAŁĄ" prezentujący szlak Fortyfikacji Nadmorskich , jego najważniejsze walory i ciekawostki w ramach WYCIECZEK SZLAKAMI PIESZYMI MIASTA GDAŃSKA. Seria ta jest kontynuacją wydawanej wcześniej, zatytułowanej WYCIECZKI SZLAKAMI PIESZYMI REGIONU GDAŃSKIEGO.

W treści foldera informacje krajoznawcze, turystyczne, zdjęcia oraz mapa terenu szlaku i okolic.

W celu pobrania pliku pdf z folderem należy kliknąć na widok jego strony tytułowej.


 
 
   
 
Komisja Turystyki Pieszej
przy Pomorskim Porozumieniu Oddziałów PTTK w Gdańsku
80-826 Gdańsk, ul. Ogarna 72
tel. (58) 301-14-88

   


Wszelkie prawa zastrzezone © 2017 PTTK - Znakowane Szlaki Turystyczne Województwa Pomorskiego

Realizacja: 4mpproject.pl